De kleine lettertjes bij de begrotingsbehandeling 2015 Edam-Volendam

                                                                   

Loopt na de kerk de democratie leeg?

Laat ik maar met de deur in huis vallen. De door het college van B&W ingediende begroting voor 2015 is zonder een enkele wijziging goedgekeurd door de voltallige gemeenteraad van Edam-Volendam. Thuisgekomen, na een uitzonderlijk vroeg beëindigde vergadering, trof ik in mijn avondkrant een groot artikel over de onzinnigheid van vergaderen. Deelnemers zijn te wollig uit onzekerheid of gebruiken te veel vakjargon, is een van de klachten. Nou met dat vakjargon viel het op 13 november 2014 wel mee, het was vooral wolligheid. Al vroeg was duidelijk dat er geen bloed zou vloeien en met een strakke vergaderorde had iedereen om 12 uur thuis kunnen zijn voor de lunch. Het werd evengoed nog 4 uur in de middag. Iedereen moet z’n zegje kunnen doen. Tussen al die wollige zinnen vond ik nog een paar kleine lettertjes die de moeite waard waren.

Onuitgevoerde moties

De oproep aan het college om vragen, verzoeken en brieven van burgers sneller te beantwoorden, klonk ook dit jaar weer. Het is een ritueel geworden en ondanks allerlei beloften lijkt het maar niet goed te lukken. De burger die daar geïrriteerd door raakt (ik wacht zelf al een jaar of drie op de toegezegde beantwoording van een verzoek) kan troost vinden in het feit dat ook raadsleden dat probleem hebben. Moties die door de raad worden aangenomen lijken soms te verdwijnen in de onderste lade. Het college doet er niets mee. Het leidde tot wat cynische woorden en weinig ophef.  Dat laatste kwam omdat de dag in het teken stond van ‘laten we het elkaar niet te moeilijk maken’. Partijen bleven vriendelijk voor elkaar en voor het college. De opmerkelijkste uitzondering werd gevormd door de wat verbeten sneren van wethouder Gina Kroon-Sombroek (CDA) richting GroenLinks bij hun vraag om het al lang leeg staande pand op de Dijk te bestemmen voor lichte horeca om mensen met een handicap aan werk te helpen. Vorig jaar deed ze dat ook al. Het lijkt tijd te worden voor een goed gesprek want het is een sympathiek voorstel.

Dubbele Petten

Wethouder Wim Rijkenberg vergat na de eerste vragenronde de vragen te beantwoorden van Alfred de Jong (CDA) over economische aangelegenheden. Daar leek een freudiaans duiveltje bij mee te spelen. De oud-bankdirecteur met zijn grote netwerk in het bedrijfsleven en nog steeds actief in een aantal functies,  bleek vragen te hebben gesteld die hij ook al in een andere hoedanigheid (een andere pet) in een overleg met de wethouder had gesteld. Rijkenberg wees daar fijntjes op. Ik wil niet direct spreken van belangenverstrengeling. Het is echter de vraag of activiteiten als pleitbezorger voor het lokale bedrijfsleven verenigbaar zijn met het woordvoerderschap voor economische aangelegenheden in de gemeenteraad. Een ethisch vraagstukje waar het CDA kennelijk nog niet goed over heeft nagedacht.

Voorlopig geen live-uitzending van raadsvergaderingen

Het is al een lang gekoesterde wens om de raadsvergaderingen live uit te zenden zodat ze via de televisie voor alle inwoners zijn te volgen. Het komt er maar niet van. Het grootste verzet zit bij de lokale Volendamse partijen. Gezamenlijk (VD|80, Lijst Kras, CDA) dienden ze een motie in om de in de begroting geraamde kosten  op de lange baan te schuiven. Het logisch klinkende argument was dat ze niets voelden voor investeringen zolang het onzeker was of de huidige vergaderzaal zou kunnen worden behouden. De drie collegepartijen hebben een meerderheid in de gemeenteraad. De motie werd dus zonder stemming aangenomen. De oppositie liet het lopen en legde de coalitiepartijen het vuur niet aan de schenen.  Zo duur is het ophangen en eventueel weer verwijderen van (camera)apparatuur nu ook weer niet. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat een aantal partijen liever niet op de vingers wordt gekeken. Begrijpelijk want de presentatie van standpunten is niet altijd even overtuigend. Betogen werden bij deze vergadering regelmatig van papier voorgelezen en zijn zonder dat hulpmiddel vaak  weinig welsprekend. Welsprekendheid lijkt niet tot de talrijke Volendamse talenten te behoren. Dat kon straks, bij een nieuwe raad wel eens in het nadeel van de Volendamse partijen uitvallen. Opmerkelijk was verder dat de raad met gemak 3 miljoen uittrok voor een weg onderlangs om het parkeerterrein achter Spaander bereikbaar te maken, terwijl de overlast langs het Zuideinde niet eens genoemd werd. Aan de ene kant met geld smijten en daarnaast op een paar euro beknibbelen als het om live-democratie gaat ten koste van de geloofwaardigheid.

Keuzevoorstel Europaplein, een noviteit?

De gemeenteraad mopperde tussen de regels door dat ze nogal eens voor voldongen feiten worden gesteld door het college en dat men voorstellen ook vaak te laat krijgt om zich zorgvuldig voor te bereiden. Het college trok zich van die opmerkingen weinig aan. Niemand die met de vuist op tafel sloeg om het college de wacht aan te zeggen. Het zal in de toekomst dus wel weer opnieuw gebeuren. Wethouder Wim Rijkenberg zal het zelf niet laten gebeuren. Hij kondigde aan dat bij de herinrichting van het Europaplein de gemeenteraadsleden een voorstel krijgen dat ze niet voor een voldongen feit zal stellen. Het voorstel zal een aantal keuzen bevatten waarbij raadsleden hun voorkeur kunnen uitspreken. Of dat ook zal gelden voor een overdekte fietsenstalling op het plein is dan wel weer de vraag. Niet daar liet hij al doorschemeren, en ook niet overdekt. Terrasjes zullen wel mogelijk zijn, al zou dat vermoedelijk in het keuzepakket worden opgenomen. Ik denk dat men op de Dijk niet op concurrentie zit te wachten.

Tevredenheid maakt gezapig?

De begroting klopt meerjarig en er is voldoende weerstandsvermogen, een weelde aan reserves en nauwelijks schuld. In dat opzicht is de gemeente één van de witte raven onder de gemeenten. De VVD opperde dat de gemeentebelastingen in de toekomst wel omlaag kunnen. Als ze niet oppassen wordt die toekomst ieder jaar weer verder opgeschoven. Zo veel tevredenheid kan ten koste gaan van de alertheid en de ‘span of control’. Dat geeft het college te veel speelruimte en is schadelijk voor het democratisch gehalte. Wat mij betreft mag de gemeenteraad wel wat duidelijke piketpaaltjes slaan en de democratie wat fleur en inhoud geven.

Raadslid tussen bedreiging en integriteit

Kladblok

                                   

Het lidmaatschap van gemeenteraden is onderwerp van veel discussies. Partijen geven aan dat het steeds moeilijker is om goede raadsleden te vinden. Aan de hand van verschillende gebeurtenissen is er extra aandacht gekomen voor de integriteit bij de vervulling van de functie van volksvertegenwoordiger. Recent is in het nieuws gekomen dat 20 procent van de raadsleden wel eens persoonlijk bedreigd is.

Het grootste probleem is denk ik dat het steeds moeilijker wordt om goede raadsleden te vinden. De kandidatenlijsten in Edam-Volendam laten bijvoorbeeld zien dat de gemiddelde kwaliteit van kandidaten zich niet in een opgaande lijn bevindt. Daar schuilt een groot gevaar in. De kwaliteit van raadsleden is doorslaggevend voor het functioneren van de democratie en het gemeentebestuur.

De vraag waarom het moeilijk is om leden voor de gemeenteraden te vinden is niet zo gemakkelijk te beantwoorden. Door het afgenomen vertrouwen in het functioneren van politici is het al lang geen positie  meer die iemands reputatie kan versterken. Ook de arbeidsvoorwaarden zijn niet aantrekkelijk. De honorering is ten opzichte van de vereiste inspanning laag. Wie een dag minder zou willen werken om voldoende tijd voor het raadslidmaatschap te hebben levert al snel inkomen in. Het werk in kleine fracties is helemaal zwaar. De vereiste tijd moet over een beperkt aantal personen worden verdeeld.

De tijd waarin het lidmaatschap van de gemeenteraad als een voorrecht of uitverkiezing en als een verantwoordelijkheid van de samenleving werd gezien, lijkt voorbij te zijn. De inspanningen die voor een goede vervulling van de functie nodig zijn worden maatschappelijk en financieel gezien onvoldoende beloond. Ik pleit daarom voor een andere wijze van belonen. Een raadslid zou minimaal compensatie moeten te krijgen voor de dagen (bij voorkeur twee) die hij minder werkt, waardoor er geen inkomensverlies optreedt.

Met een betere inkomensregeling moet het voor partijen mogelijk zijn om kandidaten te werven van een beter niveau dan thans gemiddeld het geval is. Maar dan zijn we er nog niet. Het lidmaatschap van de gemeenteraad moet ook weer respect opleveren en hieraan kunnen politieke partijen zelf heel veel doen.

De integriteit die bij de bevolking verwacht wordt bij het vervullen van de functie van volksvertegenwoordiger moet weer zichtbaar worden. Die integriteit is voor een belangrijk deel bedolven geraakt onder partijbelangen, politieke belangen, politieke en bestuurlijke ego’s en een onvoldoende kritische lokale pers. Er zijn vele manieren om integriteit te beschrijven. Deze keer zoek ik steun bij de ‘tien geboden’ van Bertrand Russell, een van de belangrijkste denkers van de vorige eeuw. Ze hebben te maken met integer gedrag, vrijheid van meningsuiting en democratie en luiden:

1 Wees nooit absoluut zeker van wat dan ook

2 (Tegen-) bewijs verbergen is zinloos − het komt toch uit

3 Probeer nooit denken te ontmoedigen

4 Bied weerwoord met argumenten −  met gebruik van macht boek je slechts schijnoverwinningen

5 Heb geen ontzag voor iemands autoriteit − er zijn altijd ook gezaghebbende tegenwerpingen te vinden

6 Gebruik geen macht om meningen te onderdrukken die je verderfelijk vindt − die meningen zullen jou onderdrukken

7 Wees niet bang een afwijkend oordeel te vormen − elke aanvaarde opinie is ooit zo begonnen

8 Schep meer behagen in intelligente eigenzinnigheid dan in lijdzame instemming

9 Wees eerlijk, ook al is de waarheid ongemakkelijk − waarheid verbergen is nog ongemakkelijker

10 Benijd geen mensen die zichzelf voor de gek houden − alleen zijzelf denken dat dat geluk is

In de huidige tijdsgeest is er sprake van een snelle opkomst van intolerantie ten opzichte van het gebrek aan integriteit. De vertaling daarvan in het (lokale) politieke denken en handelen is nog onvoldoende. De keuze voor integriteit biedt echter voor politieke partijen volop kansen om de juiste mensen te interesseren van het raadslidmaatschap.

De ‘tien geboden’ zoals hierboven zijn ook een goede handleiding voor kandidaten voor de gemeenteraad of gemeentebestuur. Zij kunnen zich afvragen of ze sterk genoeg in hun schoenen staan om die geboden als leidraad te nemen. 

Integriteit is echter niet alleen een persoonlijke eigenschap. Integriteit is vooral een waarde die sterk beïnvloed wordt door de sociale omgeving.  Iedere sociale omgeving is wat dat betreft afhankelijk van moedige mensen die geen genoegen nemen met gebrek aan integriteit.

Voor de kiezer scheppen de ‘tien geboden’ een selectiemogelijkheid. Het maakt wat mij betreft niet uit op welke partij je stemt, maar kies uit de kandidaten degene die wat u betreft stevig in zijn schoenen staat als het om integriteit gaat.

Informatie over Bertrand Russell

Integriteit, bespiegeling over ‘neusbewakers’

KLADBLOK

Een paar weken geleden was het stadskantoor zo maar een middag gesloten. Dat was nodig omdat het voltallige personeel een eed op integriteit moest afleggen. Ze deden dat ten overstaan van de burgemeester. Vanwege dat laatste kon ik het niet zo serieus nemen. In mijn ogen is de burgemeester nou niet het meest welsprekende voorbeeld van integriteit. Hij zou dat overigens wel moeten zijn. Zo heeft hij eens volkomen buiten de noodzaak de inkomensgegevens van een burger verspreid. En dat is dan nog maar een voorbeeld uit velen.

De burgemeester houdt vooral van zijn neus. Als die geschonden wordt, moet dat onmiddellijk, goedschiks of kwaadschiks, in orde worden gemaakt. Dat kan gebeuren door beleefd te zwijgen, tenslotte is hij de burgemeester. Het kan gebeuren door ontkenning of smoesjes. Ook dat wordt meestal geaccepteerd, per slot van rekening is hij de burgemeester. Het kan ook gebeuren door een zondebok aan te wijzen, per slot van rekening kan een burgemeester niets fout doen, dat zou zijn gezag maar ondermijnen.

Ter bescherming van zijn neus, heeft de burgemeester ‘neusbewakers’. Tot die garde behoort bij voorbeeld de gemeentesecretaris die ook nogal op zijn neus gesteld is. Ook de afdeling ‘Voorlichting’ maakt deel uit van het peloton ‘neusbewakers’. Zo nodig zorgen ze er voor dat het allemaal netjes in de krant komt. De kranten zijn ingeschakeld tot ‘hulpneusbewaker’. Ze drukken al die berichtjes af alsof ze volkomen waar zijn. Dan hebben we natuurlijk de gemeenteraad nog. Wat zal ik daar van zeggen? Dat daar brave mensen zitten?

Integriteit is net zoiets als goede wijn. Moeilijk te beschrijven, maar je herkent het onmiddellijk als je het tegen komt. Je kunt integriteit niet beschrijven aan de hand van wetten of regeltjes, echte integriteit stijgt daar boven uit en kan al die regeltjes soms missen als kiespijn. Integer zijn is ook niet hetzelfde als braaf zijn. Juist het niet braaf zijn kan in sommige situaties het kenmerk van integriteit zijn. Wie op die manier niet braaf is, schendt gemakkelijk weer de neus van anderen. Dan komen de ‘neusbewakers’ weer in actie, afijn, u snapt het wel.

Er zijn drie hoofdvormen van gebrek aan integriteit. De minst verwijtbare is die waar je gedwongen bent mee te doen aan iets waarvan je gevoel zegt dat het niet klopt. Als je er iets van zegt, loop je de kans dat je je baan niet houdt. Als je niets zegt, voel je je niet lekker. Het beste kun je dan maar zoeken naar een gelegenheid om uit die situatie te vertrekken.

De tweede hoofdvorm is eigenlijk de veroorzaker van de eerste. Als altijd gaat het om mensen die iets nastreven dat eigenlijk buiten hun bereik ligt. Omdat ze het streven niet los kunnen laten, beginnen ze vals te spelen. Het doel heiligt hun middelen. Ze kunnen het bijna nooit alleen af. Daarom worden anderen aangezet om mee te doen, vaak met de belofte op het delen in de buit of het verlenen van gunsten. Geld en aanzien zijn hier de begeerten.

De derde hoofdvorm bestaat uit slippendragers van de tweede hoofdvorm. Als ‘neusbewakers’ delen ze in de macht. Ze worden als tegenprestatie beschermd. Wat ze ook doen, er is altijd wel een excuus voor. Omdat ze macht hebben en beschermd worden, gaan ze nogal eens te ver. Ze worden dan onvoldoende gecorrigeerd. Macht en onkwetsbaarheid is hun voornaamste begeerte.  Ze kopen het als slippendrager en ze verkopen het als er een sterkere ‘neus’ opstaat.

Fred Spijkers is één van mijn helden als het om integriteit gaat. Toen hij als medewerker van Defensie met smoesjes op stap werd gestuurd om de weduwe van een omgekomen militair alles uit te leggen, weigerde hij dat. De waarheid was hem liever. Hij heeft jaren moeten procederen tegen al die ‘neusbewakers’ van Defensie.

Wanneer u de krant openslaat of het nieuws aanzet, moet u die drie vormen van integriteit maar in gedachten houden. Wat u ziet is meestal maar het topje van de berg. Dan gaat het om de gevallen die het zo bont hebben gemaakt dat iedereen zijn handen er van aftrekt. In het openbaar zeggen die dan dat ze geschokt waren. Privé zeggen ze meestal: “sorry, ik kon niks meer voor je doen”.

De wereld laat zich niet beter maken door regels, wetten, beloften of dure eden. Het kan alleen maar als we iedereen die integer willen zijn volledige bescherming geven. Integriteit heeft bescherming nodig. Daar moet de actie zitten. Korte termijn belangen belemmeren dat nogal eens. Op de lange termijn zullen we er echter allemaal beter van worden. Om welk schandaal het ook gaat, het is altijd begonnen met mensen die al dan niet gedwongen liever de andere kant op keken, ‘neusbewaker’ werden, een ‘vriendendienst’ bewezen, ‘vergeetachtig’ werden of iemand met een goed klinkend smoesje voordeel bezorgde. Al het grote kwaad is eens klein begonnen, maar leek toen niet de moeite en risico waard om het te stoppen. Daar moeten we dus wel beginnen.

Op het stadskantoor werken overwegend integere mensen. Alleen bij de top heb ik zo mijn op ervaring gebaseerde twijfels.